Hamilelikte Uyku Apnesi ve Horlama Ne Zaman Önemli?

Hamilelikte uyku apnesi her gebede görülmez, ama gebelik ilerledikçe sıklaşır ve preeklampsi ile gebelik diyabeti riskiyle ilişkilidir. İlk gebeliğini yaşayan 3705 kadının izlendiği nuMoM2b çalışmasında uyku apnesi oranı erken gebelikte %3,6, orta gebelikte %8,3 bulundu. Tanı konan gebede tedavi CPAP’tır ve uzman kılavuzuna göre CPAP’ın gebelikte zararlı olduğuna dair kanıt yoktur.

Bu yazıda beş soruya cevap var:

1. Hamilelikte uyku apnesi ne kadar sık görülür?

2. Hamilelikte uyku apnesi anneye ve bebeğe zarar verir mi?

3. Hangi gebeler uyku apnesi için taranmalı?

4. Gebelikte CPAP kullanılır mı, basınç değişir mi?

5. Doğumdan sonra uyku apnesi geçer mi?

Hamilelikte uyku apnesi ne kadar sık görülür?

Hamilelikte uyku apnesinin en güvenilir sıklık verisi, ABD’de yürütülen nuMoM2b çalışmasından geliyor. Çalışmada ilk gebeliğini yaşayan kadınlar gebeliğin iki döneminde evde uyku testi yaptı; saatte 5 ve üzeri solunum olayı (AHİ ≥ 5) uyku apnesi sayıldı:

Olguların çoğu hafif uyku apnesiydi (AHİ 5–15) ve neredeyse tamamı obstrüktif tipteydi. Veriler Facco ve arkadaşlarının 2017 tarihli çalışmasından alındı. AHİ değerinin ne anlama geldiğini AHİ skoru nedir, kaç olmalı yazısında anlattık.

Oranın gebelik ilerledikçe artmasının nedenlerini uzman kılavuzu gebeliğe bağlı fizyolojik değişikliklere bağlıyor: kilo alımı, hormon değişiklikleri, vücutta biriken sıvı ve gebelikte sık görülen burun tıkanıklığı. Bu değişiklikler önceden var olan uyku apnesini ağırlaştırabilir ya da gebelikte yeni uyku apnesi ortaya çıkarabilir.

Hamilelikte horlama uyku apnesi belirtisi midir?

Hamilelikte horlama tek başına uyku apnesi demek değildir, ama sık horlama uyku apnesi riskini gösteren işaretlerden biridir. Gebelere özel geliştirilen Facco tarama ölçütleri, anne yaşı ve gebelik öncesi beden kitle indeksine (BKİ) ek olarak sık horlama ve kronik hipertansiyon için puan ekliyor.

Gebelikte horlamaya şu belirtiler eşlik ediyorsa hekiminize söyleyin:

• Eşinizin uykuda nefesinizin durduğunu fark etmesi

• Boğulur gibi ya da nefes nefese uyanmak

• Gebelik yorgunluğunu aşan gündüz uykululuğu

• Yüksek tansiyon ya da gebelik diyabeti tanısı

Basit horlamayla uyku apnesinin farkını horlama mı uyku apnesi mi, nasıl ayırt edilir yazısında ayrıntılı anlattık.

Hamilelikte uyku apnesi anneye ve bebeğe zarar verir mi?

Hamilelikte uyku apnesi en çok iki gebelik sorunuyla ilişkilendiriliyor: gebelikte yüksek tansiyon hastalıkları (preeklampsi dahil) ve gebelik diyabeti. nuMoM2b çalışmasında yaş, BKİ, kronik hipertansiyon ve kilo alımı hesaba katıldıktan sonra uyku apnesi olan gebelerde riskler şöyle çıktı:

Tablodaki değerler düzeltilmiş olasılık oranıdır (odds ratio). Çalışma gözlemseldir: uyku apnesinin bu sorunlara neden olduğunu değil, birlikte görüldüğünü gösterir. Yine de AHİ yükseldikçe hipertansif hastalık ve gebelik diyabeti oranı da arttı; hafif uyku apnesi bile riskle ilişkiliydi.

Bebek açısından tablo daha belirsiz. Uzman kılavuzuna göre gebelikte uyku apnesini düşük doğum ağırlığı, erken doğum ya da fetal büyüme kısıtlılığıyla ilişkilendiren çalışmaların sonuçları birbiriyle çelişiyor. Uyku apnesi olan annelerin bebeklerinde yenidoğan yoğun bakım yatışı daha sık görülüyor, ama bunun nedeni bilinmiyor.

Hangi gebeler uyku apnesi için taranmalı?

Anestezi ve Uyku Tıbbı Derneği (SASM) ile Obstetrik Anestezi ve Perinatoloji Derneği’nin (SOAP) 2023 tarihli gebelikte obstrüktif uyku apnesi kılavuzu (Dominguez ve ark.) tüm gebelerin taranmasını önermiyor. Kılavuzun tarama önerileri şunlar:

1. BKİ 30 ve üzeri olan gebeler taranmalı (orta güçte öneri).

2. Bu gebelikte ya da önceki gebelikte hipertansif hastalık veya diyabet geçirenler taranabilir (zayıf öneri).

3. Başka risk etkeni yoksa yalnızca ileri anne yaşı tarama nedeni değildir.

4. Tarama 1. ya da 2. trimesterde (6–28. hafta) yapılmalı; 3. trimesterde test ve tedaviye zaman kalmayabilir.

Kılavuz, genel nüfusta kullanılan Berlin anketi, STOP-BANG, Epworth uykululuk ölçeği ve ASA kontrol listesini gebelikte zayıf öngörücü bulup önermiyor. Tanı için evde uyku testi makul bir seçenek sayılıyor; gece parmak oksimetresi ise önerilmiyor. Uyku testinin nasıl yapıldığını uyku apnesi nasıl teşhis edilir yazısında bulabilirsiniz.

Bu kılavuz ABD’de hazırlandı. Tarama kararını kadın doğum hekiminiz ve uyku hekiminiz kendi değerlendirmesine göre verir.

Hamilelikte CPAP kullanılır mı, güvenli mi?

Evet. SASM/SOAP kılavuzuna göre hamilelikte uyku apnesinin tedavisi gebe olmayanlardaki standart tedaviyle aynıdır ve CPAP önerilir. Kılavuz, CPAP’ın gebelikte zararlı olduğuna dair kanıt bulunmadığını belirtiyor.

Kılavuz dürüst bir sınır da çiziyor: CPAP’ın preeklampsi ya da gebelik diyabeti gibi gebelik sonuçlarını önlediği henüz yüksek düzeyde kanıtlanmadı. Bu yüzden gebeye tedavinin amacı belirtileri gidermek, uyku testindeki ölçümleri düzeltmek ve yaşam kalitesini artırmak olarak anlatılmalı. Uyku apnesinin yol açtığı gündüz uykululuğu, dikkat dağınıklığı ve trafik kazası riski tedaviyle düzeliyor.

Gebelikte CPAP kullanırken kılavuzun dikkat çektiği noktalar:

• Önceden CPAP kullanıyorsanız bırakmayın. Kılavuz, gebelikten önce tanı almış kadınların tedaviye gebelikte de devam etmesini istiyor.

• Basınç ihtiyacı değişebilir. Kilo alımı ve gebeliğe bağlı değişiklikler nedeniyle basınç gebelik ilerledikçe biraz artabilir. Kılavuz bu yüzden otomatik CPAP’ı uygun buluyor ve cihaz kayıtlarının gebelik ve doğum sonrası dönemde 2–3 kez gözden geçirilmesini öneriyor. Kılavuz yazarları bazı gebelerin 16–18 cmH2O basınca ihtiyaç duyduğunu bildiriyor. Basıncı kendiniz değiştirmeyin; ayarı hekiminiz yapar.

• Burun tıkanıklığı gebelikte sıktır ve CPAP uyumunu bozabilir. Kılavuza göre burun bantları uyku apnesini düzeltmiyor; tuzlu su ya da hekimin önereceği burun spreyi tıkanıklığa yardımcı olabilir.

• Maske seçimi uyumu artırır. Kılavuz, hastanın maskeyi kendisinin seçebilmesini uyumu artıran yollardan biri olarak sayıyor.

Otomatik CPAP’ın nasıl çalıştığını APAP, otomatik CPAP nedir yazısında anlattık; modelleri otomatik CPAP cihazları sayfasında görebilirsiniz. Gebelikte değişen yüz ve burun yapısına uygun maske için CPAP maskesi seçim rehberi ve CPAP maskeleri sayfasına bakabilirsiniz.

Doğumdan sonra uyku apnesi geçer mi?

Gebelikte başlayan uyku apnesi doğumdan sonra bazı kadınlarda düzelir, ama herkeste geçmez. SASM/SOAP kılavuzuna göre gebelikte tanı konan uyku apnesi doğumdan sonra kadınların yaklaşık yarısında sürüyor. Kılavuzun aktardığı bir çalışmada 3. trimesterde tanı alanların en az %59’unda uyku apnesi doğumdan 6–15 hafta sonra hâlâ vardı.

Bu yüzden kılavuz doğum sonrası yeniden uyku testi yapılmasının düşünülebileceğini söylüyor. Zamanlama kişiye göre belirlenir; örneğin doğum sonrası kilo kaybı durduğunda ve bebeğin gece bakımı azaldığında. 3. trimesterde uyku apnesi belirtileri olan kadınların doğumdan sonra bir uzmana görünmesi öneriliyor.

Doğum sonrası CPAP kullanımı için kılavuzdaki pratik öneriler:

1. Bebek aynı odada uyuyacaksa cihazın yatak başındaki yerini doğumdan önce planlayın.

2. Uyurken CPAP’ı takın, bebek uyandığında çıkarın, tekrar uyurken yeniden takın.

3. Sezaryen ya da anestezi gerekebileceği için uyku apnesi tanınızı doğum ekibine önceden bildirin.

Kadınlarda uyku apnesi riskinin yaşamın başka bir döneminde nasıl değiştiğini perimenopoz ve menopozda uyku apnesi riski yazısında anlattık.

Hamilelikte uyku apnesi için kilo vermek gerekir mi?

Hayır. SASM/SOAP kılavuzu gebelikte kilo verilmesini önermiyor; bunun yerine vücut yapısına göre önerilen sınırlar içinde kilo alınmasını öneriyor. Gebelikte uyku apnesi olan kadınlar için kılavuzun yaşam tarzı önerisi alkol ve sigaradan uzak durmak. Kilo, beslenme ve tansiyon takibini kadın doğum hekiminizle birlikte yapın.